Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί την βασικότερη εξέταση για την αξιολόγηση της ανδρικής γονιμότητας. Πρόκειται για μια αξιολόγηση μακροσκοπικών και μικροσκοπικών παραμέτρων με βάση τα πιο πρόσφατα κριτήρια όπως τα ορίζει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (W.H.O. 2021) και περιλαμβάνει παράμερους όπως ο όγκος, η συγκέντρωση, η κινητικότητα και η μορφολογία των σπερματοζωαρίων. Στην πλήρη εκδοχή του, μπορεί να περιλαμβάνει και πιο εξειδικευμένους δείκτες, όπως η βιωσιμότητα ή η παρουσία φλεγμονωδών κυττάρων.
Η εξέταση πραγματοποιείται με δείγμα σπέρματος που συλλέγεται είτε σε ειδικό χώρο του κέντρου, με σεβασμό στην ιδιωτικότητα και τις ιατρικές οδηγίες είτε κατ’ οίκον με απαραίτητη προϋπόθεση το δείγμα να μεταφερθεί εντός 30-45 λεπτών και σε σταθερή θερμοκρασία (20-25oC).
Το σπερμοδιάγραμμα δίνει σημαντικές πληροφορίες για την αναπαραγωγική ικανότητα του άνδρα και αποτελεί σημείο αναφοράς για την περαιτέρω διερεύνηση. Ωστόσο, ένα φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα δεν μπορεί να εγγυηθεί μια επιτυχής φυσική σύλληψη.
Τι πρέπει να γνωρίζω πριν την συλλογή του δείγματος;
Α) Αποχή: Υπάρχει λανθασμένα η άποψη ότι όσο μεγαλύτερη η αποχή από την τελευταία εκσπερμάτιση τόσο καλύτερο θα είναι και το σπερμοδιάγραμμα με περισσότερα σπερματοζωάρια. Ωστόσο, αποδεδειγμένα κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Έχει βρεθεί ότι 2-5 μέρες αποχής από την τελευταία εκσπερμάτιση είναι ιδανική πριν την διενέργεια ενός σπερμοδιαγράμματος. Οι τακτές εκσπερματίσεις έχουν βρεθεί ότι ανανεώνουν την ποιότητα του σπέρματος στους όρχεις.
Β) Ιατρικό ιστορικό: Η σπερματογένεση είναι μια δυναμική διαδικασία που διαρκεί περίπου 3 μήνες. Αυτό σημαίνει, πως η εικόνα ενός σπερμοδιαγράμματος είναι ενας «καθρεφτης» της κατάστασης του οργανισμού και του τρόπου ζωής ενός άνδρα των τελευταιων μηνών. Αν για παράδειγμα ένας άνδρας νοσήσει, ανεβάσει πυρετό, πάρει φαρμακευτική αγωγή η περάσει μια πολύ στρεσογόνα περίοδο είναι πιθανό να υπάρχει αρνητικό αντίκτυπο στην εικόνα του σπερμοδιαγράμματος. Σε αυτές τις περιπτώσεις προτείνεται ο επανέλεγχος ύστερα από περίπου 3 μήνες οπότε και έχει αλλάξει ο κύκλος σπερματογένεσης. Συμπεραίνουμε, λοιπόν ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό να απαντήσουμε με ακρίβεια στο ερωτηματολόγιο του ιατρικού ιστορικού.
Γ) Πληρότητα εκσπερμάτισης: Σε μία εκσπερμάτιση δεν έχουν όλα τα κλάσματα την ίδια σύσταση και περιεκτικότητα σε σπερματοζωάρια και άλλα μακρομόρια. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι αν υπάρξει απώλεια κατά την εκσπερμάτιση, μπορεί να επηρεαστούν παράμετροι όπως η περιεκτικότητα σε σπερματοζωάρια ή και η ρευστοποίηση του δείγματος. Είναι λοιπόν σημαντικό η συλλογή να είναι πλήρης και αν αυτό δεν επιτευχθεί να ενημερωθεί το ανδρολογικό ή μικροβιολογικό εργαστήριο έτσι ώστε να ληφθεί υπόψιν η πληρότητα της εκσπερμάτισης κατά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Τι σημαίνει ένα παθολογικό σπερμοδιάγραμμα;
Ένα μη φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει απαραίτητα υπογονιμότητα. Συχνά είναι αναστρέψιμο και χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση ή απλή παρακολούθηση. Μικρές αλλαγές στον τρόπο ζωής μας μπορούν να βελτιώσουν την σπερματογένεση και να βελτιωθούν πιθανόν παθολογικοί παράμετροι ενός σπερμοδιαγράμματος όπως για παράδειγμα η συγκέντρωση η κινητικότητα και η μορφολογία των σπερματοζωαρίων.
Πρέπει να επαναλάβω το σπερμοδιάγραμμα;
Ναι, συχνά συστήνεται επανάληψη για επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων, καθώς η σπερματογένεση επηρεάζεται από παράγοντες όπως το άγχος, οι λοιμώξεις ή πρόσφατες ασθένειες. Η επανάληψη βοηθά στο να έχουμε πιο αξιόπιστη εικόνα της γονιμότητας.
Πότε μπορώ να επαναλάβω το σπερμοδιάγραμμα;
Συνήθως μετά από 2–3 μήνες, που αντιστοιχούν σε έναν κύκλο σπερματογένεσης. Ο γιατρός θα καθορίσει τον κατάλληλο χρόνο για κάθε περίπτωση.
Η κιρσοκήλη επηρεάζει την ποιότητα του σπέρματος;
Ναι, η κιρσοκήλη μπορεί να επηρεάσει την παραγωγή και την ποιότητα του σπέρματος, όμως όχι σε όλους τους άντρες. Η αξιολόγηση γίνεται με ανάλυση σπέρματος και κλινική εξέταση. Πριν από οποιαδήποτε χειρουργική επέμβαση κιρσοκήλης προτείνεται η κρυοσυντήρησης δειγμάτων σπέρματος.
Υπάρχουν φάρμακα που επηρεάζουν τη γονιμότητα;
Ορισμένα κοινά φάρμακα μπορεί να επηρεάσουν προσωρινά τη σπερματογένεση. Πάντα ενημερώνετε τον γιατρό ή το εργαστήριο για οποιαδήποτε αγωγή λαμβάνετε.
Τα φάρμακα για τη στυτική δυσλειτουργία επηρεάζουν το σπέρμα;
Όχι. Τα σκευάσματα για τη στυτική δυσλειτουργία δεν επηρεάζουν αρνητικά την ποιότητα του σπέρματος.